Murakkab atamalar — sodda izohlar
Harfni tanlang yoki termin ustiga bosing: qisqa va tushunarli ta’rif ochiladi.
01Agentic AIAgentli sun’iy intellekt+
Maqsadga erishish uchun reja tuzib, vositalarni ishga solib va bir nechta qadamni mustaqil bajaradigan AI tizimlari.
02AGIArtificial General Intelligence+
Turli sohalardagi vazifalarni inson darajasida umumiy tushunib bajarishi nazarda tutiladigan nazariy AI.
03AISun’iy intellekt+
Kompyuterning odatda inson aqli talab qiladigan tushunish, o‘rganish, tavsiya berish, matn yoki tasvir yaratish kabi vazifalarni bajarishiga imkon beradigan texnologiyalar umumiy nomi.
04AI AgentMustaqil vazifa bajaruvchi tizim+
Maqsadni qabul qilib, reja tuzadigan, vositalardan foydalanadigan va natijani tekshiradigan AI tizimi.
05AI AssistantAI yordamchi+
Savollarga javob berish, matn yozish, ma’lumot izlash yoki kundalik vazifalarni bajarishda insonga yordam beradigan AI dasturi.
06AI Coding AssistantKod yozuvchi AI yordamchi+
Kod yozish, tushuntirish, xatoni topish va tahrirlashda dasturchiga yordam beradigan AI vositasi.
07AI ModelSun’iy intellekt modeli+
Ma’lumotlardan o‘rgangan qonuniyatlari asosida savolga javob, tavsiya, taxmin yoki yangi kontent yaratadigan matematik tizim.
08AI SafetyAI xavfsizligi+
AI tizimlarining zarar, xato va suiiste’mol xavfini kamaytirishga qaratilgan tadqiqot hamda amaliy choralar.
09AI SlopSifatsiz ommaviy AI kontenti+
AI yordamida ko‘p miqdorda, lekin kam tahrir va past foyda bilan yaratilgan kontentga nisbatan ishlatiladigan norasmiy ibora.
10AI ToolAI vositasi+
Sun’iy intellekt imkoniyatini foydalanuvchiga tayyor xizmat, dastur yoki funksiya ko‘rinishida taqdim etadigan mahsulot.
11AlgorithmAlgoritm+
Muammoni yechish yoki natija olish uchun bajariladigan aniq qadamlar ketma-ketligi.
12AlignmentMoslashtirish+
AI xulqini inson maqsadi, qoidalari va xavfsizlik talablariga moslashtirish jarayoni.
13APIApplication Programming Interface+
Dasturlar bir-biri bilan tartibli aloqa qilishi uchun belgilangan interfeys.
14AttentionDiqqat mexanizmi+
Modelga kirish ma’lumotining qaysi qismlari muhimligini aniqlashga yordam beradigan mexanizm.
15AutomationAvtomatlashtirish+
Oldin inson qo‘lda bajargan takroriy ish yoki jarayonni dastur va qoidalar yordamida avtomatik bajarish.
16Autonomous AgentAvtonom agent+
Insonning har bir qadamdagi ko‘rsatmasisiz belgilangan chegarada vazifalar ketma-ketligini bajara oladigan agent.
17BenchmarkBaholash to‘plami+
Model sifatini bir xil vazifalar va mezonlarda solishtirish usuli.
18BiasOg‘ish+
Ma’lumot yoki model natijasida ayrim guruh va holatlarga nisbatan tizimli biryoqlamalik.
19Chain of ThoughtMulohaza zanjiri+
Murakkab vazifani oraliq fikrlash bosqichlariga ajratib yechish yondashuvi.
20ChatbotSuhbat dasturi+
Matn yoki ovoz orqali foydalanuvchi bilan muloqot qiladigan dastur.
21ChunkingBo‘laklash+
Katta hujjatni qidirish yoki modelga berish uchun kichik mantiqiy qismlarga ajratish.
22ClassificationTasniflash+
Kirish ma’lumotini oldindan belgilangan toifalardan biriga biriktirish vazifasi.
23ClusteringGuruhlash+
O‘xshash obyektlarni tayyor yorliqlarsiz avtomatik guruhlarga ajratish usuli.
24Computer UseKompyuterni boshqarish+
AI modelining ekrandagi interfeysni ko‘rib, sichqoncha va klaviatura amallarini bajarish qobiliyati.
25Computer VisionKompyuter ko‘rishi+
Tasvir va videodagi obyekt, matn yoki hodisani tahlil qiluvchi AI sohasi.
26Context EngineeringKontekst muhandisligi+
Modelga kerakli ko‘rsatma, hujjat, vosita va xotirani to‘g‘ri vaqtda yetkazib beradigan tizimni loyihalash.
27Context WindowKontekst oynasi+
Model bir so‘rovda hisobga ola oladigan matn va ma’lumot hajmi.
28CopilotAI yordamchi+
Inson ish jarayonida tavsiya beradi, lekin yakuniy boshqaruvni foydalanuvchida qoldiradigan AI.
29DataMa’lumot+
AI tizimi o‘rganishi, tahlil qilishi yoki natija yaratishi uchun foydalanadigan matn, raqam, tasvir, ovoz va boshqa axborot.
30DatasetMa’lumotlar to‘plami+
Modelni o‘qitish, sozlash yoki tekshirish uchun yig‘ilgan ma’lumotlar.
31Deep LearningChuqur o‘rganish+
Ko‘p qatlamli neyron tarmoqlar orqali murakkab bog‘lanishlarni o‘rganish usuli.
32DeepfakeSun’iy o‘zgartirilgan media+
AI yordamida haqiqiydek ko‘rinadigan soxta yuz, ovoz, tasvir yoki video yaratish texnologiyasi va natijasi.
33Diffusion ModelDiffuziya modeli+
Shovqindan bosqichma-bosqich tasvir yoki boshqa media yaratadigan generativ model turi.
34DistillationBilimni siqish+
Katta model bilimining bir qismini kichikroq va tezroq modelga o‘tkazish usuli.
35Edge AIQurilmadagi AI+
Hisoblashni bulutga yubormasdan telefon, kamera, avtomobil yoki boshqa qurilmaning o‘zida bajaradigan AI.
36EmbeddingVektorli ifoda+
Matn yoki obyekt ma’nosini sonlar koordinatasi ko‘rinishida ifodalash.
37EvaluationBaholash+
Model yoki AI tizimi sifatini aniq mezon, test va real misollar orqali o‘lchash.
38Few-shotBir necha misol bilan bajarish+
Modelga vazifa oldidan bir nechta namuna ko‘rsatib, yangi javob formatini yoki usulini tushuntirish yondashuvi.
39Fine-tuningQo‘shimcha o‘qitish+
Tayyor modelni maxsus ma’lumotlar yordamida muayyan vazifaga moslashtirish.
40Foundation ModelAsosiy model+
Ko‘p vazifaga moslashtirilishi mumkin bo‘lgan katta hajmda oldindan o‘qitilgan model.
41Function CallingFunksiya chaqirish+
Modelning tashqi dastur yoki API uchun tuzilgan parametrlar tayyorlash qobiliyati.
42Generative AIGenerativ AI+
Matn, tasvir, audio, video yoki kod kabi yangi kontent yarata oladigan AI.
43Generative FillGenerativ to‘ldirish+
Tasvirning belgilangan qismini matnli ko‘rsatma asosida yaratish, almashtirish yoki kengaytirish funksiyasi.
44GPUGrafik protsessor+
Ko‘plab hisoblarni parallel bajarishi sababli AI modellarini o‘qitish va ishga tushirishda keng qo‘llanadigan chip.
45GroundingManbaga bog‘lash+
Model javobini berilgan hujjat, ma’lumot yoki tekshiriladigan manbaga tayantirish.
46GuardrailHimoya qoidasi+
AI tizimining xavfli yoki ruxsat etilmagan natijasini cheklovchi texnik va jarayon qoidasi.
47HallucinationUydirma javob+
Model ishonchli ohangda noto‘g‘ri yoki mavjud bo‘lmagan ma’lumot yaratishi.
48Human in the LoopInson nazorati+
AI jarayonining muhim nuqtasida inson tekshiruvi yoki tasdig‘ini saqlash yondashuvi.
49Image GenerationTasvir generatsiyasi+
Matn, eskiz yoki boshqa tasvir asosida yangi rasm yaratadigan generativ AI jarayoni.
50InferenceNatija chiqarish+
O‘qitilgan modelning yangi kirish ma’lumoti asosida javob yoki taxmin yaratishi.
51InputKirish ma’lumoti+
Foydalanuvchi yoki boshqa tizim AI’ga qayta ishlash uchun beradigan savol, matn, fayl, rasm, ovoz yoki raqamlar.
52JailbreakCheklovni chetlab o‘tish+
Modelning xavfsizlik qoidalarini noodatiy so‘rov yoki usul bilan buzishga qaratilgan urinish.
53Knowledge GraphBilimlar grafigi+
Obyektlar va ular orasidagi aloqalarni tugun hamda bog‘lanish sifatida saqlash usuli.
54LatencyKechikish+
So‘rov yuborilgandan javob kelguncha o‘tadigan vaqt.
55LLMLarge Language Model+
Katta hajmdagi matnlarda o‘qitilgan, tilni tushunish va yaratishga qodir model.
56Long ContextUzun kontekst+
Modelning bir so‘rov ichida katta hajmdagi hujjat, suhbat yoki kodni hisobga olish imkoniyati.
57LoRALow-Rank Adaptation+
Modelning barcha parametrlarini o‘zgartirmasdan, kichik qo‘shimcha qatlamlar orqali uni moslashtirish usuli.
58Machine LearningMashinali o‘rganish+
Dastur ma’lumotlardan qonuniyat o‘rganib, aniq qoida yozilmasdan natija chiqarishi.
59MCPModel Context Protocol+
AI ilovalari ma’lumot manbalari va tashqi vositalarga standart usulda ulanishi uchun ochiq protokol.
60Mixture of ExpertsEkspertlar aralashmasi+
So‘rovga qarab modelning faqat kerakli qismlarini faollashtirib, hisoblashni samaraliroq qiladigan arxitektura.
61ModelModel+
Ma’lumotlardan o‘rgangan qonuniyatlar asosida natija yoki taxmin yaratuvchi matematik tizim.
62Model DriftModel og‘ishi+
Vaqt o‘tishi bilan real ma’lumot o‘zgarib, model sifati pasayishi holati.
63Model WeightsModel og‘irliklari+
O‘qitish jarayonida shakllangan va model xulqini belgilaydigan sonli parametrlar majmuasi.
64Multimodal AIKo‘p formatli AI+
Matn, tasvir, audio yoki video kabi bir nechta ma’lumot turini qayta ishlaydigan AI.
65Neural NetworkNeyron tarmoq+
Ma’lumotdagi murakkab bog‘lanishlarni o‘rganadigan matematik model turi.
66NLPNatural Language Processing+
Kompyuterning inson tilini tahlil qilishi va yaratishi bilan shug‘ullanuvchi soha.
67OCRMatnni tasvirdan tanish+
Rasm yoki skandagi yozuvni mashina o‘qiy oladigan matnga aylantirish texnologiyasi.
68Open Source ModelOchiq model+
Og‘irliklari yoki kodi belgilangan litsenziya asosida foydalanishga berilgan model.
69Open WeightsOchiq og‘irliklar+
Modelning o‘qitilgan og‘irliklari yuklab olish va litsenziya doirasida ishga tushirish uchun taqdim etilgan holat.
70OutputChiqish natijasi+
AI tizimi kirish ma’lumotini qayta ishlagandan keyin yaratadigan javob, matn, tasvir, tavsiya, kod yoki boshqa natija.
71ParameterParametr+
Model o‘qitish davomida o‘rganadigan va natijaga ta’sir qiladigan sonli qiymat.
72PredictionBashorat+
Oldingi ma’lumotlardagi qonuniyatlarga asoslanib kelajakdagi hodisa yoki noma’lum qiymatni taxmin qilish.
73PromptAI uchun topshiriq+
Modelga nima qilish, qanday kontekstda va qaysi formatda javob berishni tushuntiruvchi so‘rov.
74Prompt EngineeringPrompt muhandisligi+
Modeldan barqaror va foydali natija olish uchun so‘rov hamda kontekstni tizimli loyihalash.
75Prompt InjectionPromptga hujum+
Yashirin yoki zararli ko‘rsatma orqali AI tizimining asl qoidalarini chetlab o‘tishga qaratilgan hujum.
76QuantizationKvantlash+
Model hajmi va hisoblash talabini kamaytirish uchun sonlar aniqligini pasaytirish usuli.
77RAGRetrieval-Augmented Generation+
AI javobini ishonchli hujjat yoki ma’lumotlar bazasidan topilgan kontekst bilan boyitish usuli.
78Rate LimitSo‘rovlar cheklovi+
API yoki xizmat ma’lum vaqt ichida qabul qiladigan so‘rovlar soni yoki token hajmiga qo‘yilgan limit.
79Re-rankingQayta tartiblash+
Qidiruvdan topilgan natijalarni so‘rovga mosligi bo‘yicha ikkinchi model yordamida qayta saralash.
80Reasoning ModelMulohaza modeli+
Murakkab masalalarda javob berishdan oldin ko‘proq hisoblash va bosqichli tahlildan foydalanishga moslashtirilgan model.
81Recommendation SystemTavsiya tizimi+
Foydalanuvchining qiziqishi va oldingi harakatlariga qarab mahsulot, video, musiqa yoki boshqa variantlarni tavsiya qiladigan tizim.
82Red TeamingXavf sinovi+
AI tizimini ataylab murakkab va zararli holatlarda sinab, zaifliklarni topish jarayoni.
83RetrievalMa’lumotni topib olish+
So‘rovga mos hujjat yoki parchalarni ma’lumotlar manbasidan qidirib topish jarayoni.
84RLHFInson fikri bilan mustahkamlash+
Model javoblarini inson baholari asosida foydaliroq va xavfsizroq qilish uchun qo‘llanadigan o‘qitish usuli.
85RoboticsRobototexnika+
Robotlarni yaratish va boshqarish sohasi; AI robotga atrofni tushunish, qaror qabul qilish yoki harakatni rejalashda yordam berishi mumkin.
86Semantic SearchMa’no bo‘yicha qidiruv+
Aynan bir xil so‘z emas, mazmuni o‘xshash natijalarni topadigan qidiruv.
87SLMSmall Language Model+
Kamroq parametrli, tezroq va ko‘pincha qurilmada ishlashga mos kichik til modeli.
88Speech RecognitionNutqni tanish+
Ovozdagi inson nutqini matnga aylantirish texnologiyasi.
89Speech-to-TextNutqdan matnga+
Ovozli nutqni yozma matnga aylantiradigan texnologiya; qisqacha STT deb ham ataladi.
90Supervised LearningNazoratli o‘rganish+
To‘g‘ri javobi belgilangan misollar asosida model o‘qitish usuli.
91Synthetic DataSun’iy ma’lumot+
Real ma’lumot xususiyatlarini takrorlash uchun sun’iy ravishda yaratilgan ma’lumotlar.
92System PromptTizim ko‘rsatmasi+
Modelning roli, qoidalari va xulqini yuqori darajada belgilovchi ko‘rsatma.
93TemperatureTasodifiylik darajasi+
Model javobining ehtimollik va xilma-xilligiga ta’sir qiluvchi parametr.
94Text GenerationMatn yaratish+
AI modelining berilgan topshiriq va kontekst asosida yangi yozma matn ishlab chiqishi.
95Text-to-SpeechMatndan nutqqa+
Yozma matnni sun’iy ovoz bilan o‘qib beradigan texnologiya; qisqacha TTS deb ham ataladi.
96TokenMatn birligi+
Model matnni qayta ishlaydigan kichik bo‘lak: so‘z, so‘z qismi yoki tinish belgisi.
97Tool UseVositalardan foydalanish+
Modelning qidiruv, kalkulyator, kod yoki boshqa tashqi vositani ishga tushirish qobiliyati.
98Top-pEhtimollik chegarasi+
Javob yaratishda umumiy ehtimoli belgilangan chegaraga yetadigan tokenlar guruhidan tanlash parametri.
99TrainingModelni o‘qitish+
Model parametrlarini misollar asosida moslashtirish jarayoni.
100Training DataO‘qitish ma’lumoti+
AI modeli qonuniyatlarni o‘rganishi uchun foydalaniladigan matn, tasvir, audio, raqam yoki boshqa misollar to‘plami.
101TransformerModel arxitekturasi+
Matndagi uzoq bog‘lanishlarni attention mexanizmi orqali qayta ishlaydigan arxitektura.
102Unsupervised LearningNazoratsiz o‘rganish+
Tayyor javob yorliqlarisiz ma’lumotdagi tuzilma va guruhlarni topish usuli.
103Vector DatabaseVektor bazasi+
Embeddinglarni saqlab, ma’nosi o‘xshash ma’lumotni tez topishga mo‘ljallangan baza.
104VLMVision-Language Model+
Tasvir va matnni birgalikda tushunib, ular haqida javob yoki tavsif yarata oladigan model.
105Voice ModelOvoz modeli+
Nutqni tushunish, yaratish yoki bir ovoz xususiyatini modellashtirishga mo‘ljallangan model.
106Workflow AutomationIsh jarayonini avtomatlashtirish+
Takroriy vazifalar, ma’lumot almashinuvi va tasdiqlash bosqichlarini vositalar yordamida avtomatik bog‘lash.
107Zero-shotMisolsiz bajarish+
Modelning maxsus misol ko‘rsatilmasdan yangi vazifani ko‘rsatma asosida bajarishi.
