
AI atamalari — sodda izohlar
Harf va darajani tanlang yoki termin ustiga bosing: qisqa, tushunarli ta’rif ochiladi.
122 ta termin
01Agentic AIAgentli sun’iy intellektAmaliy+
Maqsadga erishish uchun reja tuzib, vositalarni ishga solib va bir nechta qadamni mustaqil bajaradigan AI tizimlari.
02AGIArtificial General IntelligenceTexnik+
Turli sohalardagi vazifalarni inson darajasida umumiy tushunib bajarishi nazarda tutiladigan nazariy AI.
03AISun’iy intellektBoshlang‘ich+
Kompyuterning odatda inson aqli talab qiladigan tushunish, o‘rganish, tavsiya berish, matn yoki tasvir yaratish kabi vazifalarni bajarishiga imkon beradigan texnologiyalar umumiy nomi.
04AI AgentMustaqil vazifa bajaruvchi tizimAmaliy+
Maqsadni qabul qilib, reja tuzadigan, vositalardan foydalanadigan va natijani tekshiradigan AI tizimi.
05AI AssistantAI yordamchiBoshlang‘ich+
Savollarga javob berish, matn yozish, ma’lumot izlash yoki kundalik vazifalarni bajarishda insonga yordam beradigan AI dasturi.
06AI Coding AssistantKod yozuvchi AI yordamchiAmaliy+
Kod yozish, tushuntirish, xatoni topish va tahrirlashda dasturchiga yordam beradigan AI vositasi.
07AI DetectorAI kontent detektoriBoshlang‘ich+
Matn, tasvir yoki audio AI yordamida yaratilgan bo‘lishi mumkinligini taxmin qiluvchi vosita. Uning xulosasi yakuniy isbot emas, shuning uchun manbani ham tekshirish kerak.
08AI EthicsAI etikasiBoshlang‘ich+
Sun’iy intellektni adolatli, xavfsiz va inson huquqlariga hurmat bilan yaratish hamda ishlatish tamoyillari.
09AI LiteracyAI savodxonligiBoshlang‘ich+
AI natijasini to‘g‘ri tushunish, undan foydali foydalanish va xatolarini tekshira olish ko‘nikmasi.
10AI ModelSun’iy intellekt modeliBoshlang‘ich+
Ma’lumotlardan o‘rgangan qonuniyatlari asosida savolga javob, tavsiya, taxmin yoki yangi kontent yaratadigan matematik tizim.
11AI RegulationAI tartibga solinishiBoshlang‘ich+
AI tizimlariga qo‘yiladigan qonun, me’yor va javobgarlik talablari.
12AI SafetyAI xavfsizligiAmaliy+
AI tizimlarining zarar, xato va suiiste’mol xavfini kamaytirishga qaratilgan tadqiqot hamda amaliy choralar.
13AI SlopSifatsiz ommaviy AI kontentiTexnik+
AI yordamida ko‘p miqdorda, lekin kam tahrir va past foyda bilan yaratilgan kontentga nisbatan ishlatiladigan norasmiy ibora.
14AI ToolAI vositasiBoshlang‘ich+
Sun’iy intellekt imkoniyatini foydalanuvchiga tayyor xizmat, dastur yoki funksiya ko‘rinishida taqdim etadigan mahsulot.
15AlgorithmAlgoritmBoshlang‘ich+
Muammoni yechish yoki natija olish uchun bajariladigan aniq qadamlar ketma-ketligi.
16AlignmentMoslashtirishTexnik+
AI xulqini inson maqsadi, qoidalari va xavfsizlik talablariga moslashtirish jarayoni.
17APIApplication Programming InterfaceAmaliy+
Dasturlar bir-biri bilan tartibli aloqa qilishi uchun belgilangan interfeys.
18API KeyAPI kalitiAmaliy+
Dastur yoki xizmatning API’ga murojaat qilishini tasdiqlovchi maxfiy kalit. Uni parol kabi saqlash kerak.
19AttentionDiqqat mexanizmiTexnik+
Modelga kirish ma’lumotining qaysi qismlari muhimligini aniqlashga yordam beradigan mexanizm.
20AutomationAvtomatlashtirishBoshlang‘ich+
Oldin inson qo‘lda bajargan takroriy ish yoki jarayonni dastur va qoidalar yordamida avtomatik bajarish.
21Autonomous AgentAvtonom agentTexnik+
Insonning har bir qadamdagi ko‘rsatmasisiz belgilangan chegarada vazifalar ketma-ketligini bajara oladigan agent.
22BenchmarkBaholash to‘plamiTexnik+
Model sifatini bir xil vazifalar va mezonlarda solishtirish usuli.
23BiasOg‘ishTexnik+
Ma’lumot yoki model natijasida ayrim guruh va holatlarga nisbatan tizimli biryoqlamalik.
24Chain of ThoughtMulohaza zanjiriTexnik+
Murakkab vazifani oraliq fikrlash bosqichlariga ajratib yechish yondashuvi.
25ChatbotSuhbat dasturiBoshlang‘ich+
Matn yoki ovoz orqali foydalanuvchi bilan muloqot qiladigan dastur.
26ChunkingBo‘laklashTexnik+
Katta hujjatni qidirish yoki modelga berish uchun kichik mantiqiy qismlarga ajratish.
27ClassificationTasniflashTexnik+
Kirish ma’lumotini oldindan belgilangan toifalardan biriga biriktirish vazifasi.
28ClusteringGuruhlashTexnik+
O‘xshash obyektlarni tayyor yorliqlarsiz avtomatik guruhlarga ajratish usuli.
29Computer UseKompyuterni boshqarishAmaliy+
AI modelining ekrandagi interfeysni ko‘rib, sichqoncha va klaviatura amallarini bajarish qobiliyati.
30Computer VisionKompyuter ko‘rishiTexnik+
Tasvir va videodagi obyekt, matn yoki hodisani tahlil qiluvchi AI sohasi.
31ConsentRozilikBoshlang‘ich+
Shaxsning rasmi, ovozi yoki ma’lumotidan foydalanishdan oldin olingan aniq ruxsat.
32Content ModerationKontent moderatsiyasiBoshlang‘ich+
Zararli, noqonuniy yoki qoidaga zid materialni aniqlash va cheklash jarayoni.
33Context EngineeringKontekst muhandisligiTexnik+
Modelga kerakli ko‘rsatma, hujjat, vosita va xotirani to‘g‘ri vaqtda yetkazib beradigan tizimni loyihalash.
34Context WindowKontekst oynasiTexnik+
Model bir so‘rovda hisobga ola oladigan matn va ma’lumot hajmi.
35CopilotAI yordamchiTexnik+
Inson ish jarayonida tavsiya beradi, lekin yakuniy boshqaruvni foydalanuvchida qoldiradigan AI.
36CopyrightMualliflik huquqiBoshlang‘ich+
Matn, rasm, musiqa va boshqa ijodiy asardan foydalanish qoidalarini belgilovchi huquq. AI natijasini nashr etishda ham manba va litsenziyani tekshirish kerak.
37DataMa’lumotBoshlang‘ich+
AI tizimi o‘rganishi, tahlil qilishi yoki natija yaratishi uchun foydalanadigan matn, raqam, tasvir, ovoz va boshqa axborot.
38Data PrivacyMa’lumotlar maxfiyligiBoshlang‘ich+
Shaxsiy yoki ichki ma’lumotni kim ko‘rishi, saqlashi va ishlatishini nazorat qilish tamoyili.
39DatasetMa’lumotlar to‘plamiTexnik+
Modelni o‘qitish, sozlash yoki tekshirish uchun yig‘ilgan ma’lumotlar.
40Deep LearningChuqur o‘rganishTexnik+
Ko‘p qatlamli neyron tarmoqlar orqali murakkab bog‘lanishlarni o‘rganish usuli.
41DeepfakeSun’iy o‘zgartirilgan mediaBoshlang‘ich+
AI yordamida haqiqiydek ko‘rinadigan soxta yuz, ovoz, tasvir yoki video yaratish texnologiyasi va natijasi.
42Diffusion ModelDiffuziya modeliTexnik+
Shovqindan bosqichma-bosqich tasvir yoki boshqa media yaratadigan generativ model turi.
43DistillationBilimni siqishTexnik+
Katta model bilimining bir qismini kichikroq va tezroq modelga o‘tkazish usuli.
44Edge AIQurilmadagi AITexnik+
Hisoblashni bulutga yubormasdan telefon, kamera, avtomobil yoki boshqa qurilmaning o‘zida bajaradigan AI.
45EmbeddingVektorli ifodaTexnik+
Matn yoki obyekt ma’nosini sonlar koordinatasi ko‘rinishida ifodalash.
46EvaluationBaholashTexnik+
Model yoki AI tizimi sifatini aniq mezon, test va real misollar orqali o‘lchash.
47Explainable AITushuntiriladigan AIAmaliy+
Tizim natijasi yoki tavsiyasining asosiy sabablari odam tushunadigan tarzda izohlanishi.
48Few-shotBir necha misol bilan bajarishTexnik+
Modelga vazifa oldidan bir nechta namuna ko‘rsatib, yangi javob formatini yoki usulini tushuntirish yondashuvi.
49Fine-tuningQo‘shimcha o‘qitishTexnik+
Tayyor modelni maxsus ma’lumotlar yordamida muayyan vazifaga moslashtirish.
50Foundation ModelAsosiy modelTexnik+
Ko‘p vazifaga moslashtirilishi mumkin bo‘lgan katta hajmda oldindan o‘qitilgan model.
51Function CallingFunksiya chaqirishAmaliy+
Modelning tashqi dastur yoki API uchun tuzilgan parametrlar tayyorlash qobiliyati.
52Generative AIGenerativ AIBoshlang‘ich+
Matn, tasvir, audio, video yoki kod kabi yangi kontent yarata oladigan AI.
53Generative FillGenerativ to‘ldirishTexnik+
Tasvirning belgilangan qismini matnli ko‘rsatma asosida yaratish, almashtirish yoki kengaytirish funksiyasi.
54GPUGrafik protsessorTexnik+
Ko‘plab hisoblarni parallel bajarishi sababli AI modellarini o‘qitish va ishga tushirishda keng qo‘llanadigan chip.
55GroundingManbaga bog‘lashTexnik+
Model javobini berilgan hujjat, ma’lumot yoki tekshiriladigan manbaga tayantirish.
56GuardrailHimoya qoidasiTexnik+
AI tizimining xavfli yoki ruxsat etilmagan natijasini cheklovchi texnik va jarayon qoidasi.
57HallucinationUydirma javobBoshlang‘ich+
Model ishonchli ohangda noto‘g‘ri yoki mavjud bo‘lmagan ma’lumot yaratishi.
58Human in the LoopInson nazoratiAmaliy+
AI jarayonining muhim nuqtasida inson tekshiruvi yoki tasdig‘ini saqlash yondashuvi.
59Human-AI CollaborationInson va AI hamkorligiBoshlang‘ich+
Inson maqsad, nazorat va yakuniy qarorni saqlagan holda AI’ni yordamchi sifatida ishlatish yondashuvi.
60Image GenerationTasvir generatsiyasiAmaliy+
Matn, eskiz yoki boshqa tasvir asosida yangi rasm yaratadigan generativ AI jarayoni.
61InferenceNatija chiqarishTexnik+
O‘qitilgan modelning yangi kirish ma’lumoti asosida javob yoki taxmin yaratishi.
62InputKirish ma’lumotiAmaliy+
Foydalanuvchi yoki boshqa tizim AI’ga qayta ishlash uchun beradigan savol, matn, fayl, rasm, ovoz yoki raqamlar.
63JailbreakCheklovni chetlab o‘tishTexnik+
Modelning xavfsizlik qoidalarini noodatiy so‘rov yoki usul bilan buzishga qaratilgan urinish.
64Knowledge GraphBilimlar grafigiTexnik+
Obyektlar va ular orasidagi aloqalarni tugun hamda bog‘lanish sifatida saqlash usuli.
65LatencyKechikishTexnik+
So‘rov yuborilgandan javob kelguncha o‘tadigan vaqt.
66LLMLarge Language ModelTexnik+
Katta hajmdagi matnlarda o‘qitilgan, tilni tushunish va yaratishga qodir model.
67Long ContextUzun kontekstTexnik+
Modelning bir so‘rov ichida katta hajmdagi hujjat, suhbat yoki kodni hisobga olish imkoniyati.
68LoRALow-Rank AdaptationTexnik+
Modelning barcha parametrlarini o‘zgartirmasdan, kichik qo‘shimcha qatlamlar orqali uni moslashtirish usuli.
69Machine LearningMashinali o‘rganishBoshlang‘ich+
Dastur ma’lumotlardan qonuniyat o‘rganib, aniq qoida yozilmasdan natija chiqarishi.
70MCPModel Context ProtocolTexnik+
AI ilovalari ma’lumot manbalari va tashqi vositalarga standart usulda ulanishi uchun ochiq protokol.
71Mixture of ExpertsEkspertlar aralashmasiTexnik+
So‘rovga qarab modelning faqat kerakli qismlarini faollashtirib, hisoblashni samaraliroq qiladigan arxitektura.
72ModelModelBoshlang‘ich+
Ma’lumotlardan o‘rgangan qonuniyatlar asosida natija yoki taxmin yaratuvchi matematik tizim.
73Model DriftModel og‘ishiTexnik+
Vaqt o‘tishi bilan real ma’lumot o‘zgarib, model sifati pasayishi holati.
74Model WeightsModel og‘irliklariTexnik+
O‘qitish jarayonida shakllangan va model xulqini belgilaydigan sonli parametrlar majmuasi.
75Multimodal AIKo‘p formatli AITexnik+
Matn, tasvir, audio yoki video kabi bir nechta ma’lumot turini qayta ishlaydigan AI.
76Neural NetworkNeyron tarmoqTexnik+
Ma’lumotdagi murakkab bog‘lanishlarni o‘rganadigan matematik model turi.
77NLPNatural Language ProcessingTexnik+
Kompyuterning inson tilini tahlil qilishi va yaratishi bilan shug‘ullanuvchi soha.
78OCRMatnni tasvirdan tanishTexnik+
Rasm yoki skandagi yozuvni mashina o‘qiy oladigan matnga aylantirish texnologiyasi.
79Open Source ModelOchiq modelTexnik+
Og‘irliklari yoki kodi belgilangan litsenziya asosida foydalanishga berilgan model.
80Open WeightsOchiq og‘irliklarTexnik+
Modelning o‘qitilgan og‘irliklari yuklab olish va litsenziya doirasida ishga tushirish uchun taqdim etilgan holat.
81OutputChiqish natijasiAmaliy+
AI tizimi kirish ma’lumotini qayta ishlagandan keyin yaratadigan javob, matn, tasvir, tavsiya, kod yoki boshqa natija.
82OverfittingHaddan tashqari moslashishTexnik+
Model o‘qitish misollarini juda yaxshi yodlab, yangi holatlarda yomonroq ishlashi.
83ParameterParametrTexnik+
Model o‘qitish davomida o‘rganadigan va natijaga ta’sir qiladigan sonli qiymat.
84PredictionBashoratTexnik+
Oldingi ma’lumotlardagi qonuniyatlarga asoslanib kelajakdagi hodisa yoki noma’lum qiymatni taxmin qilish.
85PromptAI uchun topshiriqBoshlang‘ich+
Modelga nima qilish, qanday kontekstda va qaysi formatda javob berishni tushuntiruvchi so‘rov.
86Prompt EngineeringPrompt muhandisligiAmaliy+
Modeldan barqaror va foydali natija olish uchun so‘rov hamda kontekstni tizimli loyihalash.
87Prompt InjectionPromptga hujumTexnik+
Yashirin yoki zararli ko‘rsatma orqali AI tizimining asl qoidalarini chetlab o‘tishga qaratilgan hujum.
88QuantizationKvantlashTexnik+
Model hajmi va hisoblash talabini kamaytirish uchun sonlar aniqligini pasaytirish usuli.
89RAGRetrieval-Augmented GenerationAmaliy+
AI javobini ishonchli hujjat yoki ma’lumotlar bazasidan topilgan kontekst bilan boyitish usuli.
90Rate LimitSo‘rovlar chekloviTexnik+
API yoki xizmat ma’lum vaqt ichida qabul qiladigan so‘rovlar soni yoki token hajmiga qo‘yilgan limit.
91Re-rankingQayta tartiblashTexnik+
Qidiruvdan topilgan natijalarni so‘rovga mosligi bo‘yicha ikkinchi model yordamida qayta saralash.
92Reasoning ModelMulohaza modeliTexnik+
Murakkab masalalarda javob berishdan oldin ko‘proq hisoblash va bosqichli tahlildan foydalanishga moslashtirilgan model.
93Recommendation SystemTavsiya tizimiTexnik+
Foydalanuvchining qiziqishi va oldingi harakatlariga qarab mahsulot, video, musiqa yoki boshqa variantlarni tavsiya qiladigan tizim.
94Red TeamingXavf sinoviTexnik+
AI tizimini ataylab murakkab va zararli holatlarda sinab, zaifliklarni topish jarayoni.
95Reinforcement LearningMukofot orqali o‘rganishTexnik+
Model yoki agent kerakli harakatlar uchun mukofot, nomaqbul harakatlar uchun cheklov signali orqali strategiyani o‘rganishi.
96Responsible AIMas’uliyatli AIBoshlang‘ich+
AI’ni foyda, xavfsizlik, adolatlilik, maxfiylik va inson nazorati talablarini hisobga olib yaratish hamda qo‘llash.
97RetrievalMa’lumotni topib olishAmaliy+
So‘rovga mos hujjat yoki parchalarni ma’lumotlar manbasidan qidirib topish jarayoni.
98RLHFInson fikri bilan mustahkamlashTexnik+
Model javoblarini inson baholari asosida foydaliroq va xavfsizroq qilish uchun qo‘llanadigan o‘qitish usuli.
99RoboticsRobototexnikaTexnik+
Robotlarni yaratish va boshqarish sohasi; AI robotga atrofni tushunish, qaror qabul qilish yoki harakatni rejalashda yordam berishi mumkin.
100Semantic SearchMa’no bo‘yicha qidiruvAmaliy+
Aynan bir xil so‘z emas, mazmuni o‘xshash natijalarni topadigan qidiruv.
101SLMSmall Language ModelTexnik+
Kamroq parametrli, tezroq va ko‘pincha qurilmada ishlashga mos kichik til modeli.
102Speech RecognitionNutqni tanishTexnik+
Ovozdagi inson nutqini matnga aylantirish texnologiyasi.
103Speech-to-TextNutqdan matngaAmaliy+
Ovozli nutqni yozma matnga aylantiradigan texnologiya; qisqacha STT deb ham ataladi.
104Supervised LearningNazoratli o‘rganishTexnik+
To‘g‘ri javobi belgilangan misollar asosida model o‘qitish usuli.
105Synthetic DataSun’iy ma’lumotTexnik+
Real ma’lumot xususiyatlarini takrorlash uchun sun’iy ravishda yaratilgan ma’lumotlar.
106Synthetic MediaSintetik mediaBoshlang‘ich+
AI yordamida yaratilgan yoki sezilarli o‘zgartirilgan tasvir, video, audio va boshqa media.
107System PromptTizim ko‘rsatmasiTexnik+
Modelning roli, qoidalari va xulqini yuqori darajada belgilovchi ko‘rsatma.
108TemperatureTasodifiylik darajasiTexnik+
Model javobining ehtimollik va xilma-xilligiga ta’sir qiluvchi parametr.
109Text GenerationMatn yaratishTexnik+
AI modelining berilgan topshiriq va kontekst asosida yangi yozma matn ishlab chiqishi.
110Text-to-SpeechMatndan nutqqaAmaliy+
Yozma matnni sun’iy ovoz bilan o‘qib beradigan texnologiya; qisqacha TTS deb ham ataladi.
111TokenMatn birligiTexnik+
Model matnni qayta ishlaydigan kichik bo‘lak: so‘z, so‘z qismi yoki tinish belgisi.
112Tool UseVositalardan foydalanishAmaliy+
Modelning qidiruv, kalkulyator, kod yoki boshqa tashqi vositani ishga tushirish qobiliyati.
113Top-pEhtimollik chegarasiTexnik+
Javob yaratishda umumiy ehtimoli belgilangan chegaraga yetadigan tokenlar guruhidan tanlash parametri.
114TrainingModelni o‘qitishTexnik+
Model parametrlarini misollar asosida moslashtirish jarayoni.
115Training DataO‘qitish ma’lumotiTexnik+
AI modeli qonuniyatlarni o‘rganishi uchun foydalaniladigan matn, tasvir, audio, raqam yoki boshqa misollar to‘plami.
116TransformerModel arxitekturasiTexnik+
Matndagi uzoq bog‘lanishlarni attention mexanizmi orqali qayta ishlaydigan arxitektura.
117Unsupervised LearningNazoratsiz o‘rganishTexnik+
Tayyor javob yorliqlarisiz ma’lumotdagi tuzilma va guruhlarni topish usuli.
118Vector DatabaseVektor bazasiTexnik+
Embeddinglarni saqlab, ma’nosi o‘xshash ma’lumotni tez topishga mo‘ljallangan baza.
119VLMVision-Language ModelTexnik+
Tasvir va matnni birgalikda tushunib, ular haqida javob yoki tavsif yarata oladigan model.
120Voice ModelOvoz modeliTexnik+
Nutqni tushunish, yaratish yoki bir ovoz xususiyatini modellashtirishga mo‘ljallangan model.
121Workflow AutomationIsh jarayonini avtomatlashtirishAmaliy+
Takroriy vazifalar, ma’lumot almashinuvi va tasdiqlash bosqichlarini vositalar yordamida avtomatik bog‘lash.
122Zero-shotMisolsiz bajarishTexnik+
Modelning maxsus misol ko‘rsatilmasdan yangi vazifani ko‘rsatma asosida bajarishi.


