AI’NI TUSHUNAMIZ

AI atamalari — sodda izohlar

Harf va darajani tanlang yoki termin ustiga bosing: qisqa, tushunarli ta’rif ochiladi.

Daraja:

122 ta termin

01Agentic AIAgentli sun’iy intellektAmaliy+

Maqsadga erishish uchun reja tuzib, vositalarni ishga solib va bir nechta qadamni mustaqil bajaradigan AI tizimlari.

02AGIArtificial General IntelligenceTexnik+

Turli sohalardagi vazifalarni inson darajasida umumiy tushunib bajarishi nazarda tutiladigan nazariy AI.

03AISun’iy intellektBoshlang‘ich+

Kompyuterning odatda inson aqli talab qiladigan tushunish, o‘rganish, tavsiya berish, matn yoki tasvir yaratish kabi vazifalarni bajarishiga imkon beradigan texnologiyalar umumiy nomi.

04AI AgentMustaqil vazifa bajaruvchi tizimAmaliy+

Maqsadni qabul qilib, reja tuzadigan, vositalardan foydalanadigan va natijani tekshiradigan AI tizimi.

05AI AssistantAI yordamchiBoshlang‘ich+

Savollarga javob berish, matn yozish, ma’lumot izlash yoki kundalik vazifalarni bajarishda insonga yordam beradigan AI dasturi.

06AI Coding AssistantKod yozuvchi AI yordamchiAmaliy+

Kod yozish, tushuntirish, xatoni topish va tahrirlashda dasturchiga yordam beradigan AI vositasi.

07AI DetectorAI kontent detektoriBoshlang‘ich+

Matn, tasvir yoki audio AI yordamida yaratilgan bo‘lishi mumkinligini taxmin qiluvchi vosita. Uning xulosasi yakuniy isbot emas, shuning uchun manbani ham tekshirish kerak.

08AI EthicsAI etikasiBoshlang‘ich+

Sun’iy intellektni adolatli, xavfsiz va inson huquqlariga hurmat bilan yaratish hamda ishlatish tamoyillari.

09AI LiteracyAI savodxonligiBoshlang‘ich+

AI natijasini to‘g‘ri tushunish, undan foydali foydalanish va xatolarini tekshira olish ko‘nikmasi.

10AI ModelSun’iy intellekt modeliBoshlang‘ich+

Ma’lumotlardan o‘rgangan qonuniyatlari asosida savolga javob, tavsiya, taxmin yoki yangi kontent yaratadigan matematik tizim.

11AI RegulationAI tartibga solinishiBoshlang‘ich+

AI tizimlariga qo‘yiladigan qonun, me’yor va javobgarlik talablari.

12AI SafetyAI xavfsizligiAmaliy+

AI tizimlarining zarar, xato va suiiste’mol xavfini kamaytirishga qaratilgan tadqiqot hamda amaliy choralar.

13AI SlopSifatsiz ommaviy AI kontentiTexnik+

AI yordamida ko‘p miqdorda, lekin kam tahrir va past foyda bilan yaratilgan kontentga nisbatan ishlatiladigan norasmiy ibora.

14AI ToolAI vositasiBoshlang‘ich+

Sun’iy intellekt imkoniyatini foydalanuvchiga tayyor xizmat, dastur yoki funksiya ko‘rinishida taqdim etadigan mahsulot.

15AlgorithmAlgoritmBoshlang‘ich+

Muammoni yechish yoki natija olish uchun bajariladigan aniq qadamlar ketma-ketligi.

16AlignmentMoslashtirishTexnik+

AI xulqini inson maqsadi, qoidalari va xavfsizlik talablariga moslashtirish jarayoni.

17APIApplication Programming InterfaceAmaliy+

Dasturlar bir-biri bilan tartibli aloqa qilishi uchun belgilangan interfeys.

18API KeyAPI kalitiAmaliy+

Dastur yoki xizmatning API’ga murojaat qilishini tasdiqlovchi maxfiy kalit. Uni parol kabi saqlash kerak.

19AttentionDiqqat mexanizmiTexnik+

Modelga kirish ma’lumotining qaysi qismlari muhimligini aniqlashga yordam beradigan mexanizm.

20AutomationAvtomatlashtirishBoshlang‘ich+

Oldin inson qo‘lda bajargan takroriy ish yoki jarayonni dastur va qoidalar yordamida avtomatik bajarish.

21Autonomous AgentAvtonom agentTexnik+

Insonning har bir qadamdagi ko‘rsatmasisiz belgilangan chegarada vazifalar ketma-ketligini bajara oladigan agent.

22BenchmarkBaholash to‘plamiTexnik+

Model sifatini bir xil vazifalar va mezonlarda solishtirish usuli.

23BiasOg‘ishTexnik+

Ma’lumot yoki model natijasida ayrim guruh va holatlarga nisbatan tizimli biryoqlamalik.

24Chain of ThoughtMulohaza zanjiriTexnik+

Murakkab vazifani oraliq fikrlash bosqichlariga ajratib yechish yondashuvi.

25ChatbotSuhbat dasturiBoshlang‘ich+

Matn yoki ovoz orqali foydalanuvchi bilan muloqot qiladigan dastur.

26ChunkingBo‘laklashTexnik+

Katta hujjatni qidirish yoki modelga berish uchun kichik mantiqiy qismlarga ajratish.

27ClassificationTasniflashTexnik+

Kirish ma’lumotini oldindan belgilangan toifalardan biriga biriktirish vazifasi.

28ClusteringGuruhlashTexnik+

O‘xshash obyektlarni tayyor yorliqlarsiz avtomatik guruhlarga ajratish usuli.

29Computer UseKompyuterni boshqarishAmaliy+

AI modelining ekrandagi interfeysni ko‘rib, sichqoncha va klaviatura amallarini bajarish qobiliyati.

30Computer VisionKompyuter ko‘rishiTexnik+

Tasvir va videodagi obyekt, matn yoki hodisani tahlil qiluvchi AI sohasi.

31ConsentRozilikBoshlang‘ich+

Shaxsning rasmi, ovozi yoki ma’lumotidan foydalanishdan oldin olingan aniq ruxsat.

32Content ModerationKontent moderatsiyasiBoshlang‘ich+

Zararli, noqonuniy yoki qoidaga zid materialni aniqlash va cheklash jarayoni.

33Context EngineeringKontekst muhandisligiTexnik+

Modelga kerakli ko‘rsatma, hujjat, vosita va xotirani to‘g‘ri vaqtda yetkazib beradigan tizimni loyihalash.

34Context WindowKontekst oynasiTexnik+

Model bir so‘rovda hisobga ola oladigan matn va ma’lumot hajmi.

35CopilotAI yordamchiTexnik+

Inson ish jarayonida tavsiya beradi, lekin yakuniy boshqaruvni foydalanuvchida qoldiradigan AI.

36CopyrightMualliflik huquqiBoshlang‘ich+

Matn, rasm, musiqa va boshqa ijodiy asardan foydalanish qoidalarini belgilovchi huquq. AI natijasini nashr etishda ham manba va litsenziyani tekshirish kerak.

37DataMa’lumotBoshlang‘ich+

AI tizimi o‘rganishi, tahlil qilishi yoki natija yaratishi uchun foydalanadigan matn, raqam, tasvir, ovoz va boshqa axborot.

38Data PrivacyMa’lumotlar maxfiyligiBoshlang‘ich+

Shaxsiy yoki ichki ma’lumotni kim ko‘rishi, saqlashi va ishlatishini nazorat qilish tamoyili.

39DatasetMa’lumotlar to‘plamiTexnik+

Modelni o‘qitish, sozlash yoki tekshirish uchun yig‘ilgan ma’lumotlar.

40Deep LearningChuqur o‘rganishTexnik+

Ko‘p qatlamli neyron tarmoqlar orqali murakkab bog‘lanishlarni o‘rganish usuli.

41DeepfakeSun’iy o‘zgartirilgan mediaBoshlang‘ich+

AI yordamida haqiqiydek ko‘rinadigan soxta yuz, ovoz, tasvir yoki video yaratish texnologiyasi va natijasi.

42Diffusion ModelDiffuziya modeliTexnik+

Shovqindan bosqichma-bosqich tasvir yoki boshqa media yaratadigan generativ model turi.

43DistillationBilimni siqishTexnik+

Katta model bilimining bir qismini kichikroq va tezroq modelga o‘tkazish usuli.

44Edge AIQurilmadagi AITexnik+

Hisoblashni bulutga yubormasdan telefon, kamera, avtomobil yoki boshqa qurilmaning o‘zida bajaradigan AI.

45EmbeddingVektorli ifodaTexnik+

Matn yoki obyekt ma’nosini sonlar koordinatasi ko‘rinishida ifodalash.

46EvaluationBaholashTexnik+

Model yoki AI tizimi sifatini aniq mezon, test va real misollar orqali o‘lchash.

47Explainable AITushuntiriladigan AIAmaliy+

Tizim natijasi yoki tavsiyasining asosiy sabablari odam tushunadigan tarzda izohlanishi.

48Few-shotBir necha misol bilan bajarishTexnik+

Modelga vazifa oldidan bir nechta namuna ko‘rsatib, yangi javob formatini yoki usulini tushuntirish yondashuvi.

49Fine-tuningQo‘shimcha o‘qitishTexnik+

Tayyor modelni maxsus ma’lumotlar yordamida muayyan vazifaga moslashtirish.

50Foundation ModelAsosiy modelTexnik+

Ko‘p vazifaga moslashtirilishi mumkin bo‘lgan katta hajmda oldindan o‘qitilgan model.

51Function CallingFunksiya chaqirishAmaliy+

Modelning tashqi dastur yoki API uchun tuzilgan parametrlar tayyorlash qobiliyati.

52Generative AIGenerativ AIBoshlang‘ich+

Matn, tasvir, audio, video yoki kod kabi yangi kontent yarata oladigan AI.

53Generative FillGenerativ to‘ldirishTexnik+

Tasvirning belgilangan qismini matnli ko‘rsatma asosida yaratish, almashtirish yoki kengaytirish funksiyasi.

54GPUGrafik protsessorTexnik+

Ko‘plab hisoblarni parallel bajarishi sababli AI modellarini o‘qitish va ishga tushirishda keng qo‘llanadigan chip.

55GroundingManbaga bog‘lashTexnik+

Model javobini berilgan hujjat, ma’lumot yoki tekshiriladigan manbaga tayantirish.

56GuardrailHimoya qoidasiTexnik+

AI tizimining xavfli yoki ruxsat etilmagan natijasini cheklovchi texnik va jarayon qoidasi.

57HallucinationUydirma javobBoshlang‘ich+

Model ishonchli ohangda noto‘g‘ri yoki mavjud bo‘lmagan ma’lumot yaratishi.

58Human in the LoopInson nazoratiAmaliy+

AI jarayonining muhim nuqtasida inson tekshiruvi yoki tasdig‘ini saqlash yondashuvi.

59Human-AI CollaborationInson va AI hamkorligiBoshlang‘ich+

Inson maqsad, nazorat va yakuniy qarorni saqlagan holda AI’ni yordamchi sifatida ishlatish yondashuvi.

60Image GenerationTasvir generatsiyasiAmaliy+

Matn, eskiz yoki boshqa tasvir asosida yangi rasm yaratadigan generativ AI jarayoni.

61InferenceNatija chiqarishTexnik+

O‘qitilgan modelning yangi kirish ma’lumoti asosida javob yoki taxmin yaratishi.

62InputKirish ma’lumotiAmaliy+

Foydalanuvchi yoki boshqa tizim AI’ga qayta ishlash uchun beradigan savol, matn, fayl, rasm, ovoz yoki raqamlar.

63JailbreakCheklovni chetlab o‘tishTexnik+

Modelning xavfsizlik qoidalarini noodatiy so‘rov yoki usul bilan buzishga qaratilgan urinish.

64Knowledge GraphBilimlar grafigiTexnik+

Obyektlar va ular orasidagi aloqalarni tugun hamda bog‘lanish sifatida saqlash usuli.

65LatencyKechikishTexnik+

So‘rov yuborilgandan javob kelguncha o‘tadigan vaqt.

66LLMLarge Language ModelTexnik+

Katta hajmdagi matnlarda o‘qitilgan, tilni tushunish va yaratishga qodir model.

67Long ContextUzun kontekstTexnik+

Modelning bir so‘rov ichida katta hajmdagi hujjat, suhbat yoki kodni hisobga olish imkoniyati.

68LoRALow-Rank AdaptationTexnik+

Modelning barcha parametrlarini o‘zgartirmasdan, kichik qo‘shimcha qatlamlar orqali uni moslashtirish usuli.

69Machine LearningMashinali o‘rganishBoshlang‘ich+

Dastur ma’lumotlardan qonuniyat o‘rganib, aniq qoida yozilmasdan natija chiqarishi.

70MCPModel Context ProtocolTexnik+

AI ilovalari ma’lumot manbalari va tashqi vositalarga standart usulda ulanishi uchun ochiq protokol.

71Mixture of ExpertsEkspertlar aralashmasiTexnik+

So‘rovga qarab modelning faqat kerakli qismlarini faollashtirib, hisoblashni samaraliroq qiladigan arxitektura.

72ModelModelBoshlang‘ich+

Ma’lumotlardan o‘rgangan qonuniyatlar asosida natija yoki taxmin yaratuvchi matematik tizim.

73Model DriftModel og‘ishiTexnik+

Vaqt o‘tishi bilan real ma’lumot o‘zgarib, model sifati pasayishi holati.

74Model WeightsModel og‘irliklariTexnik+

O‘qitish jarayonida shakllangan va model xulqini belgilaydigan sonli parametrlar majmuasi.

75Multimodal AIKo‘p formatli AITexnik+

Matn, tasvir, audio yoki video kabi bir nechta ma’lumot turini qayta ishlaydigan AI.

76Neural NetworkNeyron tarmoqTexnik+

Ma’lumotdagi murakkab bog‘lanishlarni o‘rganadigan matematik model turi.

77NLPNatural Language ProcessingTexnik+

Kompyuterning inson tilini tahlil qilishi va yaratishi bilan shug‘ullanuvchi soha.

78OCRMatnni tasvirdan tanishTexnik+

Rasm yoki skandagi yozuvni mashina o‘qiy oladigan matnga aylantirish texnologiyasi.

79Open Source ModelOchiq modelTexnik+

Og‘irliklari yoki kodi belgilangan litsenziya asosida foydalanishga berilgan model.

80Open WeightsOchiq og‘irliklarTexnik+

Modelning o‘qitilgan og‘irliklari yuklab olish va litsenziya doirasida ishga tushirish uchun taqdim etilgan holat.

81OutputChiqish natijasiAmaliy+

AI tizimi kirish ma’lumotini qayta ishlagandan keyin yaratadigan javob, matn, tasvir, tavsiya, kod yoki boshqa natija.

82OverfittingHaddan tashqari moslashishTexnik+

Model o‘qitish misollarini juda yaxshi yodlab, yangi holatlarda yomonroq ishlashi.

83ParameterParametrTexnik+

Model o‘qitish davomida o‘rganadigan va natijaga ta’sir qiladigan sonli qiymat.

84PredictionBashoratTexnik+

Oldingi ma’lumotlardagi qonuniyatlarga asoslanib kelajakdagi hodisa yoki noma’lum qiymatni taxmin qilish.

85PromptAI uchun topshiriqBoshlang‘ich+

Modelga nima qilish, qanday kontekstda va qaysi formatda javob berishni tushuntiruvchi so‘rov.

86Prompt EngineeringPrompt muhandisligiAmaliy+

Modeldan barqaror va foydali natija olish uchun so‘rov hamda kontekstni tizimli loyihalash.

87Prompt InjectionPromptga hujumTexnik+

Yashirin yoki zararli ko‘rsatma orqali AI tizimining asl qoidalarini chetlab o‘tishga qaratilgan hujum.

88QuantizationKvantlashTexnik+

Model hajmi va hisoblash talabini kamaytirish uchun sonlar aniqligini pasaytirish usuli.

89RAGRetrieval-Augmented GenerationAmaliy+

AI javobini ishonchli hujjat yoki ma’lumotlar bazasidan topilgan kontekst bilan boyitish usuli.

90Rate LimitSo‘rovlar chekloviTexnik+

API yoki xizmat ma’lum vaqt ichida qabul qiladigan so‘rovlar soni yoki token hajmiga qo‘yilgan limit.

91Re-rankingQayta tartiblashTexnik+

Qidiruvdan topilgan natijalarni so‘rovga mosligi bo‘yicha ikkinchi model yordamida qayta saralash.

92Reasoning ModelMulohaza modeliTexnik+

Murakkab masalalarda javob berishdan oldin ko‘proq hisoblash va bosqichli tahlildan foydalanishga moslashtirilgan model.

93Recommendation SystemTavsiya tizimiTexnik+

Foydalanuvchining qiziqishi va oldingi harakatlariga qarab mahsulot, video, musiqa yoki boshqa variantlarni tavsiya qiladigan tizim.

94Red TeamingXavf sinoviTexnik+

AI tizimini ataylab murakkab va zararli holatlarda sinab, zaifliklarni topish jarayoni.

95Reinforcement LearningMukofot orqali o‘rganishTexnik+

Model yoki agent kerakli harakatlar uchun mukofot, nomaqbul harakatlar uchun cheklov signali orqali strategiyani o‘rganishi.

96Responsible AIMas’uliyatli AIBoshlang‘ich+

AI’ni foyda, xavfsizlik, adolatlilik, maxfiylik va inson nazorati talablarini hisobga olib yaratish hamda qo‘llash.

97RetrievalMa’lumotni topib olishAmaliy+

So‘rovga mos hujjat yoki parchalarni ma’lumotlar manbasidan qidirib topish jarayoni.

98RLHFInson fikri bilan mustahkamlashTexnik+

Model javoblarini inson baholari asosida foydaliroq va xavfsizroq qilish uchun qo‘llanadigan o‘qitish usuli.

99RoboticsRobototexnikaTexnik+

Robotlarni yaratish va boshqarish sohasi; AI robotga atrofni tushunish, qaror qabul qilish yoki harakatni rejalashda yordam berishi mumkin.

100Semantic SearchMa’no bo‘yicha qidiruvAmaliy+

Aynan bir xil so‘z emas, mazmuni o‘xshash natijalarni topadigan qidiruv.

101SLMSmall Language ModelTexnik+

Kamroq parametrli, tezroq va ko‘pincha qurilmada ishlashga mos kichik til modeli.

102Speech RecognitionNutqni tanishTexnik+

Ovozdagi inson nutqini matnga aylantirish texnologiyasi.

103Speech-to-TextNutqdan matngaAmaliy+

Ovozli nutqni yozma matnga aylantiradigan texnologiya; qisqacha STT deb ham ataladi.

104Supervised LearningNazoratli o‘rganishTexnik+

To‘g‘ri javobi belgilangan misollar asosida model o‘qitish usuli.

105Synthetic DataSun’iy ma’lumotTexnik+

Real ma’lumot xususiyatlarini takrorlash uchun sun’iy ravishda yaratilgan ma’lumotlar.

106Synthetic MediaSintetik mediaBoshlang‘ich+

AI yordamida yaratilgan yoki sezilarli o‘zgartirilgan tasvir, video, audio va boshqa media.

107System PromptTizim ko‘rsatmasiTexnik+

Modelning roli, qoidalari va xulqini yuqori darajada belgilovchi ko‘rsatma.

108TemperatureTasodifiylik darajasiTexnik+

Model javobining ehtimollik va xilma-xilligiga ta’sir qiluvchi parametr.

109Text GenerationMatn yaratishTexnik+

AI modelining berilgan topshiriq va kontekst asosida yangi yozma matn ishlab chiqishi.

110Text-to-SpeechMatndan nutqqaAmaliy+

Yozma matnni sun’iy ovoz bilan o‘qib beradigan texnologiya; qisqacha TTS deb ham ataladi.

111TokenMatn birligiTexnik+

Model matnni qayta ishlaydigan kichik bo‘lak: so‘z, so‘z qismi yoki tinish belgisi.

112Tool UseVositalardan foydalanishAmaliy+

Modelning qidiruv, kalkulyator, kod yoki boshqa tashqi vositani ishga tushirish qobiliyati.

113Top-pEhtimollik chegarasiTexnik+

Javob yaratishda umumiy ehtimoli belgilangan chegaraga yetadigan tokenlar guruhidan tanlash parametri.

114TrainingModelni o‘qitishTexnik+

Model parametrlarini misollar asosida moslashtirish jarayoni.

115Training DataO‘qitish ma’lumotiTexnik+

AI modeli qonuniyatlarni o‘rganishi uchun foydalaniladigan matn, tasvir, audio, raqam yoki boshqa misollar to‘plami.

116TransformerModel arxitekturasiTexnik+

Matndagi uzoq bog‘lanishlarni attention mexanizmi orqali qayta ishlaydigan arxitektura.

117Unsupervised LearningNazoratsiz o‘rganishTexnik+

Tayyor javob yorliqlarisiz ma’lumotdagi tuzilma va guruhlarni topish usuli.

118Vector DatabaseVektor bazasiTexnik+

Embeddinglarni saqlab, ma’nosi o‘xshash ma’lumotni tez topishga mo‘ljallangan baza.

119VLMVision-Language ModelTexnik+

Tasvir va matnni birgalikda tushunib, ular haqida javob yoki tavsif yarata oladigan model.

120Voice ModelOvoz modeliTexnik+

Nutqni tushunish, yaratish yoki bir ovoz xususiyatini modellashtirishga mo‘ljallangan model.

121Workflow AutomationIsh jarayonini avtomatlashtirishAmaliy+

Takroriy vazifalar, ma’lumot almashinuvi va tasdiqlash bosqichlarini vositalar yordamida avtomatik bog‘lash.

122Zero-shotMisolsiz bajarishTexnik+

Modelning maxsus misol ko‘rsatilmasdan yangi vazifani ko‘rsatma asosida bajarishi.