2026: O'zbekistonda davlat boshchiligida sun'iy intellektni tezlashtirish — siyosat, dasturlar va xavf‑xatarlar

2025–2026 yillarda O'zbekiston hukumati sun'iy intellekt (SI) sohasini tezlashtirishni davlat siyosati sifatida belgiladi. 2026 yil boshida imzolangan prezident farmoni va hukumat bayonotlari yangi institutlar, milliy tanlovlar, oliy ta'lim muassasalarida laboratoriyalar tashkil etish va xalqaro texnologik hamkorliklarni rag'batlantirishni o'z ichiga oladi. Bu maqola rasmiy e'lonlar bo'yicha sodir bo'layotganlarni, ular qanday ishlashi mumkinligini, kimlar uchun foydali bo'lishini va hali ham ochiq qolayotgan muammolarni tizimli tarzda yoritadi.

Siyosat va milliy dasturlar: nima e'lon qilindi

Prezident farmoni SI ustuvorliklarini belgilab, oliy ta'lim muassasalarida SI klasterlari tashkil etish va «Sun’iy intellekt bo‘yicha eng yaxshi loyiha» kabi milliy tanlovlar orqali amaliy yechimlarni rag'batlantirishni ta'kidladi. Raqamli texnologiyalar vazirligi va bog'liq idoralar 15 ta oliy ta'lim muassasasida SI laboratoriyalarini tashkil etish niyatini e'lon qildi. Amaliyotni namoyish etuvchi misollardan biri — Toshkent axborot texnologiyalari universitetida (TATU) 2026 yil 2 iyulda ochilgan «Sun’iy intellekt klasteri», bu dastur doirasidagi birinchi bosqichlarning biri sifatida ko'rsatildi.

Milli darajadagi ko'lamli o'quv dasturlari ham kengaytirildi. 2025–2026 yillarda «Besh million sun'iy intellekt yetakchilari» kabi kampaniyalar ishga tushirilgani va yuz minglab qatnashchilarga sertifikatlar berilgani rasmiy manbalar orqali ma'lum qilindi. Bunday tashabbuslar kadrlar bazasini kengaytirish va asosiy texnik ko'nikmalarni ommalashtirish uchun mo'ljallangan.

Infratuzilma va xalqaro hamkorlik: reja va cheklovlar

Rasmiy bayonotlar shuni ko'rsatadiki, hukumat bir nechta xalqaro texnologiya kompaniyalari bilan infratuzilma hamkorligini muhokama qilmoqda. Eng muhim e'lonlardan biri — NVIDIA bilan muzokaralar va 1 MW atrofida hisoblash quvvatini tashkil etish rejasi. Reja bo'yicha bu quvvat ikki yo'nalishga bo'linadi: ta'lim va tadqiqot uchun bir klasr hamda raqamli hukumat, sog'liq va sanoatga xizmat qiladigan boshqasiga yo'naltirilishi mumkin. Shu bilan birga hukumat bayonotlari bunday loyihalarni alohida shartnomalar va uskuna yetkazib berilishi kabi shartlarga bog'lagan. Ya'ni, 1 MW maqsadi mavjud bo'lsa ham, uning joriy etilishi kelishuv va apparatning haqiqiy yetkazib berilishiga bog'liq.

Infratuzilma rejalari bir necha jihatdan amaliy muammo va xavflarni keltirib chiqaradi. Birinchidan, katta hisoblash resurslarini o'rnatish va saqlash uchun shartnoma, texnik xizmat va energiya ta'minoti kabi operatsion xarajatlar aniq belgilanmagan. Ikkinchidan, tashqi kompaniyalar bilan ishlash texnologik bog'liqlikni oshirishi va mahalliy mustaqillik uchun xavf tug'dirishi mumkin, agar mahalliy malaka va texnik xizmatlarni rivojlantirish bo'yicha parallel rejalar bo'lmasa.

Nazorat: Hisob palatasi va model-auditga tayyorgarlik

Hisob palatasi o'z veb-saytida SI auditorlik faoliyatini rivojlantirishni e'lon qildi va Sun'iy Intellekt Laboratoriyasini tashkil etish rejasini ma'lum qildi. Hujjatlarda laboratoriyani 2026 yil oxirigacha tashkil etish va 2027 yildan boshlab model-auditlarni boshlash ko'zda tutilgan. Bu tashabbus davlat organlarida ishlatilayotgan modellar xavfini baholash, prognozlash va texnik tekshiruvlarni amalga oshirish imkonini beradi.

Model-audit mexanizmi qanday ishlashi mumkin? Amaliy jihatdan Hisob palatasi laboratoriyasi ma'lumot manbalari, modelning kirish-chiqish logikalari va natijalarning tizimli bahosini o'rganadi. Audit jarayonida xatoliklar, noto'g'ri prognozlar va qaysi foydalanuvchilar uchun salbiy oqibatlar yuz berishi mumkinligi aniqlanadi. Hisob palatasi yuqorida qayd etilgan metodologiyani xalqaro standartlarga moslashtirish va tashqi ekspertlarni jalb etish orqali mustaqillikni oshirishni maqsad qilishi muhim.

Kimga foyda keltirishi mumkin: imkoniyatlar va sektorlar

Davlat tashabbuslari muvaffaqiyatli amalga oshsa, bir qancha sektorlar bevosita foyda ko'radi. Oliy ta'limdagi klasterlar va laboratoriyalar sog'liqni saqlashda kasalliklarni aniqlash, qishloq xo'jaligida hosildorlikni optimallashtirish va davlat xizmatlarida avtomatlashtirilgan tizimlar yaratish uchun tajriba maydonchasi bo'ladi. Keng qamrovli o'quv dasturlari esa xususiy sektor va startaplar uchun malakali kadrlar yetishtirishga xizmat qiladi.

Shu bilan birga, grant va tanlovlar startaplarni rag'batlantiradi, ammo ular barqaror biznes-modellarga aylantirilmaguncha uzoq muddatli iqtisodiy ta'sir chegaralangan bo'lishi mumkin.

Cheklovlar, xavf-xatarlar va ochiq savollar

Rasmiy e'lonlarga qaramay, ayrim muhim savollar ochiq qolmoqda. Birinchidan, NVIDIA bilan rejalashtirilgan 1 MW quvvatli klasterlarning haqiqiy yetkazilishi va ishga tushirilishi joriy vaqtda shartnoma va uskuna mavjudligiga bog'liq, ya'ni bu hali to'liq amalga oshgan loyihami yoki reja bosqichidami, aniq emas. Ikkinchidan, 15 ta universitetda laboratoriyalar tashkil etilishi maqsadi e'lon qilingan bo'lsa-da, qaysi universitetlarda va qachon ishga tushishi haqida to'liq ro'yxat va jadval mavjud emas.

Ma'lumotlarni boshqarish va maxfiylik masalalari ham muhim. Davlat tizimlaridan keladigan katta hajmdagi ma'lumotlarni birlashtirish bo'yicha aniq governance qoidalari, kirish huquqlari va foydalanish shartlari rasmiy ravishda batafsil e'lon qilinmagani xavotir uyg'otadi. Shuningdek, mahalliy mutaxassislar bazasi qisqa muddatda yuqori darajali ilmiy-tadqiqot salohiyatiga erishmasa, tashqi kontraktlarga bog'liqlik va xizmatlarga cheklovlar davom etishi mumkin.

Tavsiyalar va keyingi qadamlar

Siyosat amalga oshirilishini samarali qilish uchun bir nechta amaliy tavsiyalar mavjud: avvalo, oliy ta'lim muassasalari va klasterlar uchun aniq ishga tushirish jadvali va ochiq tenderlar e'lon qilinishi lozim; infratuzilma bo'yicha muzokaralarda apparat yetkazib berish, texnik xizmat va energiya ta'minoti shartlari aniq belgilanishi zarur. Hisob palatasining audit metodologiyasini xalqaro standartlarga moslashtirish va mustaqil ekspertlarni jalb qilish shaffoflik va ishonchni oshiradi. Nihoyat, Prezident AI Award kabi rag'batlar bilan birga, grantlarga bog'liq loyihalarni bozor talabi va barqaror biznes-modellarga moslashtirish uchun qo'llab-quvvatlash mexanizmlari ishlab chiqilishi kerak.

Xulosa: 2026 yilda O'zbekiston sun'iy intellektni davlat darajasida rivojlantirish uchun aniq qadamlar qo'ydi — farmon, oliy ta'lim klasterlari, katta o'quv kampaniyalari, xalqaro infratuzilma muzokaralari va model-auditga tayyorgarlik. Ushbu tashabbuslar muvaffaqiyatli amalga oshsa, mamlakatning texnologik salohiyatini oshirish uchun imkoniyat yaratadi. Biroq infratuzilmaning haqiqiy joriy etilishi, ma'lumotlarni boshqarish qoidalari va mustaqil audit mexanizmlari kabi savollar hali ochiq va ularni hal etish keyingi bosqichda muhim rol o'ynaydi.

Manba: asl material ↗